بررسی نقش تغییرات کاربری اراضی در تغییرات مکانی- زمانی جزایر حرارتی (مطالعۀ موردی: بندر عسلویه)

عبدالهی, علی اصغر; کریمی, صادق; احمدی, زهرا

doi:10.48306/jgrs.2025.511967.1012

بررسی نقش تغییرات کاربری اراضی در تغییرات مکانی- زمانی جزایر حرارتی (مطالعۀ موردی: بندر عسلویه)

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان

علی اصغر عبدالهی ¹

صادق کریمی ²

زهرا احمدی ³

¹ دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

² دانشیار اقلیم شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

³ کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

10.48306/jgrs.2025.511967.1012

چکیده

امروزه، رشد جمعیت و توسعه اقتصاد، محرّکهای اصلی تغییرات کاربری و پوشش زمین در سراسر جهان است که این تغییرات در محیطهای شهری بیش از سایر مناطق بوده است. یکی از تأثیرات این تغییر کاربری‌ها در اقلیم شهری بروز می‌کند، به نحوی که شهرهای گرم‌تر آسایش و زندگی انسان‌ها را با مشکل مواجه کرده است. گرمایش شهری تحت عناوینی مانند جزایر حرارتی شهری در دنیا نمود یافته است؛ بنابراین بررسی وضعیت پراکندگی جزایر حرارتی و ارتباط آن با نوع کاربری‌ها در شناخت میکرواقلیم شهری اهمیت دارد. در شهر عسلویه به دلیل ایجاد و توسعه کاربری‌های صنعتی شامل انواع پالایشگاه‌های بخش نفت، گاز و پتروشیمی، تغییر در خرداقلیم آن مشاهده می‌گردد که باعث ایجاد مشکلات زیست محیطی شده است. یکی از این تغییرات، پیدایش جزایر حرارتی شهری است. در تحقیق حاضر با بهره‌گیری از سنجش ‌از دور، به بررسی وضعیت توزیع این جزایر در شهر عسلویه و اراضی حاشیۀ آن (بندر عسلویه) در ارتباط با کاربری و پوشش زمین پرداخته ‌شده است. بدین منظور از تصاویر لندست 7 و8 در روزهای 15/4/2000، 11/4/2010، 14/4/2020 استفاده و با استفاده از آنها نقشه‌های دمای سطحی، شاخص نرمال شده تفاوت پوشش گیاهی (NDVI)، شاخص مناطق ساخته‌شده (NDBI) و نقشۀ کاربری اراضی تهیه ‌شد. بر اساس نتایج نقشه‌های دمای سطح تهیه‌شده از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰، گسترش مناطق صنعتی-کارگاهی و استقرار آنها در مناطق شهری منجر به ایجاد سطوح سخت مانند آسفالت، جاده‌هایی برای ماشین‌آلات سنگین و افزایش استفاده از بتن و آجر شده است. افزایش این سطوح عواقبی از جمله تغییرات کاربری اراضی، بالا رفتن دمای آن منطقه و تشکیل جزایر حرارتی، افزایش NDBI، کاهش NDVI به دلیل کم شدن فضا برای پوشش گیاهی را به دنبال دارد. این پدیده در سطح شهر عسلویه به دو کاربری وابسته است که شامل کاربری شهری و مناطق صنعتی که رابطه مثبت دارد و در این مناطق دما به نسبت اراضی بایر افزایش‌یافته است. همچنین در پهنه‌های دارای پوشش گیاهی و مناطق ساحلی دما کاهش‌ یافته و رابطه منفی با جزیره حرارتی دارد.

کلیدواژه‌ها

تغییرات کاربری اراضی، جزایر حرارتی، توزیع مکانی دمای سطح زمین، تصاویر ماهواره‌ای، عسلویه

موضوعات