کاربرد تکنولوژی سنجش از دور برای توسعه ژئوتوریسم چشمه های آب معدنی کوه تفتان

نویسندگان

1 گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی، دانشگاه بیرجند

2 گروه اکولوژی، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان

چکیده
منطقه تفتان در سیستان و بلوچستان با دارا بودن پدیده‌های متعدد مانند کوه ها، دره ها، چشمه ها و غارها به همراه دریاچه های طبیعی دارای اهمیت ژئوتوریسم و اکوتوریسم است. در این مطالعه از تصاویر ماهواره ای و گوگل ارث به عنوان تکنولوژی سنجش از دور برای تعیین موقعیت و همچنین تهیه نقشه ژئوتوریسم چشمه های آب معدنی استفاده خواهد شد. از روش نسبت باندی که یکی از روش‌های مناسب در تصاویر چندطیفی سنجنده استر است، برای بارزسازی کانی های مرتبط با ته نشست های محل چشمه های آب معدنی و نقشه برداری پوشش گیاهی موجود در منطقه استفاده گردید. پس از بارزسازی کانی‌های کلسیت، ژیپس، ژاروسیت و اپال/کلسدونی، مکان های احتمالی چشمه های آب معدنی براساس وجود یا عدم وجود کانی‌های مذکور و پوشش گیاهی اولویت‌بندی شدند. سپس نتایج بارزسازی کانی‌ها و پوشش گیاهی به همراه محدوده‌های احتمالی چشمه‌ها به محیط گوگل ارث منتقل شده و به صورت بصری مکان های قطعی وجود چشمه های آب معدنی تعیین گردید. در مرحله نهایی، نقشه ژئوتوریسم چشمه های آب معدنی براساس موقعیت چشمه ها و مسیرهای آنها تهیه شد. اولویت بندی محدوده ها براساس وجود یا عدم وجود کانی ها و پوشش گیاهی باعث افزایش سرعت در شناسایی محل چشمه‌های آب معدنی در دامنه های تفتان و همچنین دریاچه طبیعی لاوان گردید. مدنظر قرار دادن ویژگی های بصری ته نشست های محل چشمه ها و وجود جریان آب متعلق به هر چشمه موجب افزایش دقت در شناسایی چشمه ها و تعیین مسیرهای ژئوتوریسم چشمه های آب معدنی تفتان گردید. نقشه ژئوتوریسم چشمه های آب معدنی تفتان برای برنامه ریزی توسعه ژئوتوریسم و برنامه ریزی سفر گردشگران و کوهنوردان به کوه تفتان نقش مهمی ایفا خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اولادی، ج. (1393). بررسی امکان­سنجی زمین­های اکوتوریسم با استفاده از سیستم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی، منطقه جنگل عباس آباد، ورسک، ایران). مجله علوم محیط زیست خزر، 10(1)، 83.
بزرگ­نیا، د.، اولادی، ج.، منوچهری، م. (1391). ارزیابی توانایی­های اکوتوریسم منطقه ناهارخوران در گرگان با استفاده از سیستم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی. سنجش از دور و علوم و اطلاعات فضایی، 38.
بلوچی، م. (1391). بررسی ویژگی­های ژئومورفیک منطقه تفتان و نقش آن­ها در توسعه توریسم. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
بلوچی، م.، باقریان، س. (1393). بررسی ویژگی­های ژئومورفیک منطقه تفتان و نقش آنها در توسعه توریسم با استفاده از مدل پرالونگ. فضای گردشگری، 4(13)، 79-98.
بومری، م. (1384). بررسی منابع انرژی زمین گرمایی و کانی سازی آتشفشان تفتان با استفاده از ایزوتوپ های پایدار آب. مجله جغرافیا و توسعه، 40-25.
حسینجانی­زاده، م.، حسن­زاده، ر.، هنرمند، م.، ناصری، ف. (1397). بررسی پتانسیل ژئوتوریسم در شمال­غرب استان کرمان با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی. اولین همایش ملی سنجش از دور زمین شناختی ایران.
حسینجانی­زاده، م.، حسن­زاده، ر.، هنرمند، م.، ناصری، ف. (1399). بررسی پتانسیل ژئوتوریسم با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، شهرستان رفسنجان، استان کرمان. گردشگری و توسعه، 9(4)، 215-229.
رخشانی بجد، و. (1392). ارزیابی پتانسیل­های اکوتوریستی منطقه تفتان: مطالعه موردی، تفتان جنوبی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
زمانی، ز. (1397). بررسی پتانسیل زمین گردشگری با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، مطالعه موردی شهرستان کرمان. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان.
سیفی، ع.، حسینجانی زاده، م.، رنجبر، ح.، هنرمند، م. (1396). بررسی کانیهای زهاب اسیدی با استفاده از ویژگیهای طیفی و پردازش تصاویر ماهواره­ای لندست 8 (مطالعة موردی: معدن دره­زار، استان کرمان). مجله محیط شناسی، 43(1) ، 31-43.
سیفی، ع.، حسینجانی­زاده، م.، مختاری، ز. (1401). سنجش از دور کانی­های مرتبط با منایع زمین­گرمایی در ژئوتوریسم و اکتشاف منابع؛ مطالعه موردی تفتان، جنوب­شرق ایران. چهارمین کنفرانس انجمن سنجش از دور زمین­شناختی ایران.
شاکری، ع.، قریشی نیا، س.ک.، مهرابی، ب. (1394). هیدروژئوشیمی عناصر نادر خاکی در چشمه­های گرمابی و سرد آتشفشان تفتان. مجله زمین شناسی کاربردی پیشرفته، 15، 39-28.
صدرناصری، ح.، کامیابی، س. (1391). کاربرد RS و GIS در شناسایی پتانسیل­های ژئوتوریسم و ارزیابی آنها با روش پرالونگ و نقش آن در گسترش گردشگری به منظور توسعه پایدار جنوب­شرق مطالعه موردی در شهرستان چابهار. کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور در برنامه­ریزی، 3(2)، 85-94.
لطیفی­پور، م. (1393). پهنه­بندی اکوتوریسمی محدوده آتشفشان تفتان. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
مختاری، ز.، احمدی، ع. (1391). ترکیب شیمیایی گازهای خروجی و فعالیت­های پساآتشفشانی تفتان، جنوب شرق ایران. ژئوشیمی، 1، 58-50.
مر، ف.، شاکری، ع.، کمپانی زارع، م.، رئیسی، ع. (1384). زمین آب شیمی و زمین دماسنجی چشمه های آب گرم و معدنی دامنه جنوبی و جنوب غربی تفتان. مجموعه مقالات نهمین همایش انجمن زمین شناسی ایران، 40-28.
ملاشاهی، ح.، اکبری نوده، م.ر. (1390). بررسی نقش چشمه­های معدنی در توسعه گردشگری استان سیستان و بلوچستان. همایش منطقه­ای جهاد اقتصادی رهیافت­ها و راهبردها.
ممیز، آ.، عباسی، م.، قاسمی، ع. (1391). آینده فرصت­های کارآفرینی در حوزه زمین گردی مطالعه موردی در منطقه جلفا، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،12(26)، 7-22.
مهرپرتو، م.، پادیار، ف. (1382). نقشه زمین شناسی 1:100000 تفتان. سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
Bishop, J.L., Lane, M.D., Dyar, M.D., King, S.J., Brown, A.J., Swayze, G. (2013). Spectral Properties of Ca-sulfates: Gypsum, Bassanite and Anhydrite. Submitted to American Mineralogist 48.
Calvin, W.M., Littlefield, E.F., Kratt, C. (2015). Remote sensing of geothermal-related minerals for resource exploration in Nevada. Geothermics 53, 517–526.
Duda K, Daucsavage J, Siemonsma D, Brooks B, Oleson R, Meyer D, Doescher C (2020) Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer (ASTER) Level 1 Precision Terrain Corrected Registered At-Sensor Radiance Product (ast_l1t). US Geological Survey, USA.
Hosseinjanizadeh, M., Tangestani, M.H., Velasco Roldan, F., Yusta, I. (2014a). Mineral exploration and alteration zone mapping using mixture tuned matched filtering approach on ASTER data at the central part of Dehaj-Sarduiyeh copper belt, SE Iran. IEEE selected topics in applied earth observations and remote sensing. Volume 7, Issue 1, 284- 289, 2014.
Hosseinjanizadeh, M., Tangestani, M.H., Velasco Roldan, F., Yusta, I. (2014b). Spectral characteristics of minerals in alteration zones associated with porphyry copper deposits in the middle part of Kerman copper belt, SE Iran. Ore Geology Reviews 62, 191–198.
ITT Visual Information Solutions (2009) ENVI User’s Guide (Version 4.7). Boulder, CO: ITT Visual Information Solutions.
Ninomiya, Y. (2003). A stabilized vegetation index and several mineralogic indices defined for ASTER VNIR and SWIR data. Proceedings of IEEE 2003 International Geoscience and Remote Sensing Symposium IGARSS'03, 3, 1552–1554.
Pour AB, Ranjbar H, Sekandari M et al (2023) Remote sensing for mineral exploration. In Geospatial Analysis Applied to Mineral Exploration (pp. 17-149). Elsevier.
Rowan, L.C., Mars, J.C. (2003). Lithologic mapping in the Mountain Pass, California area using Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer (ASTER) data. Remote Sensing of Environment 84, 350 – 366.
Zabcic, N. (2008). Derivation of surface pH-values based on mineral abundances over pyrite mining areas with airborne hyperspectral data (Hymap) of Sotiel-Migollas mine complex, Spain. M.S dissertation, University of Alberta, Edmonton, Alberta.